Focus image
Artikelen en blogs

Artikelen & blogs > Geloof in toeval

We leven in een informatiemaatschappij, waardoor we allemaal bezig zijn met informatie vergaren, gegevens combineren en verwerken tot conclusies. Dat gaat helaas niet altijd goed. De mens is immers geen computer, maar een emotioneel wezen met een beperkte hersencapaciteit. Dus stel een stewardess van vliegmaatschappij R behandelt je onaardig, en de dag erna ligt ook de internetsite van R eruit. Dan denken we al snel een patroon te zien: R is een slecht bedrijf. Toch kunnen de twee gebeurtenissen puur toeval zijn.

Ook door toeval kunnen we onterecht concluderen dat iets wèl goed is. Stel de beheerder van een beleggingsfonds heeft vijftien jaar achtereen bovengemiddelde rendementen behaald. Hij wordt uitgeroepen tot beleggingsdeskundige van de eeuw, kranten vechten om interviews en beleggers verdringen zich om geld in zijn fonds te steken. Is deze beheerder geniaal? Nou, niet qua beleggen, maar wel qua marketing van zichzelf. De kans dat een beleggingsbeheerder bovengemiddeld presteert, is namelijk veel groter dan je denkt. Dat komt omdat er zo ontzettend veel fondsbeheerders zijn. Stel dat duizend beheerders –er zijn er veel meer- elk jaar een muntje zouden opgooien, dan is de kans dat één van hen 15 jaar lang achtereen kop gooit (lees: bovengemiddeld presteert), maar liefst 1 op 33! Het is dus juist verbazend dat er maar zo weinig beleggingskampioenen zijn.

Deze voorbeelden laten zien hoe slecht ons brein kan analyseren. We zien patronen waar ze niet zijn, geloven de opgepoetste grafieken van verkopers en trekken conclusies die onzinnig of schadelijk zijn. Wat nu? Volgens de natuurkundige Leonard Mlodinov moeten we beseffen dat geluk en pech vaak het gevolg van stom toeval zijn. Is Bill Gates zo rijk omdat hij geniaal is? Of had hij gewoon geluk, waarna het balletje aan het rollen ging? Was het domheid dat jij geen promotie kreeg? Of had je gewoon pech? Wie snapt dat een tegenslag heel goed toeval kan zijn, kan zijn eigen kans op mazzel vergroten. Dat deed de Joanne Rowling, de schrijfster van de Harry Potter-boeken, door eindeloos met haar eerste boek langs uitgevers te leuren. Ook jij kan toeval benutten. Geef nooit op te solliciteren of opslag te vragen. Dat vergroot de kans op uiteindelijk succes. Minimaliseer omgekeerd de succeskansen van mensen die van jou willen profiteren. Hou je verre van financiële folders, reclames en gratis ‘advies’gesprekken. Die bevorderen de gelukkansen van een bank, verzekeraar of tussenpersoon, terwijl het jouw kans op mazzel verkleint.

Trap er niet in

1.Wantrouw grafieken

Financiële aanbieders zijn dol op grafieken. Daarin lijkt een garantiebelegging een loterij zonder nieten, een lening spotgoedkoop of goudbelegging een must. Het is een koud kunstje zo’n mooi patroontje tevoorschijn te toveren. Men kiest de gunstigste beleggingsjaren, drukt zich desnoods uit in dollars, en zet het aanbod af tegen iets dat recent een dip doormaakte. Trap er niet in!

2.Wantrouw cijfers

Wie cijfers zo manipuleert dat ze gunstig lijken, bereikt het scherpschutterseffect. Deze gruwel van statistici is genoemd naar de denkbeeldige man die altijd raak schiet. Hij vuurt namelijk op een groot vel blanco papier. Pas nadat de kogel is ingeslagen, tekent hij het doel rondom het schot. Dat is precies wat financiële aanbieders in folders en reclames graag doen. Het helpt om zelf cijfers te zoeken die het tegendeel bewijzen.

Bijblijven in geldzaken? Klik hier voor mijn gratis nieuwsbrief. En volg me op Twitter!

Trefwoorden bij deze publicatie: Psychologie en geld

Gepubliceerd in Platform A op 17-12-2011 en heeft ongeveer 544 woorden.